Yıl sonu yaklaşmaya başlayınca, araştırma şirketleri de ürün odaklı araştırmalar yapmaya, yapılan araştırmaları açıklamaya başladılar bile. Mesleğimiz Internet, derdimiz tarayıcılar olunca, 2008' e veda etmeye hazırlandığımız şu günlerde yapılmış ufak bir araştırmayı bilginize sunayım dedim.

Konu, tarayıcı kullanım oranları olsa da, asıl işaret etmek istediğim şey çıktığı günden bu yana aldığı destekle Internet Explorer' ın en büyük rakibi olan Firefox' un ilk defa %20(biraz da üst limit olarak kabul edilen) sınırını aşması. Bu şu demek oluyor; artık etrafınızda gördüğünüz her 5 kişiden 1 tanesi mutlaka Firefox kullanıyor...

Yukarıdaki chart, Kasım ayı itibariyle tarayıcı kullanım oranlarını gösteriyor.

Firefox' un %20 barajını kırması kadar Microsoft' un ilk defa tarayıcı pazarında %70' in altına düştüğünü görebiliyoruz. Evet, Firefox bu yıl sonuna kadar öngörülen %20 limitini Kasım sonu itibariyle aşmış olsa da, -ki Ekim ayında %20' ye ulaşma sinyallerini vermişti- bunu tetikleyen bazı noktalar elbette oldu;

• Birincisi, Amerikan Başkanlık seçimleri. Duyarlı Amerikalılar ve tabi dünyanın birçok yerinden kullanıcılar Amerikan Başkanlık Seçimleri son bulana kadar seçimleri anbean takip ettiler.
• İkincisi, Şükran Günü. Ayın 26sından sonuna kadar insanlar interneti Şükran Günü ile ilgili aramalar, gezintiler için kullandılar.
• Üçüncüsü, 30 günlük kasım ayının 8.57 haftasonu gününe sahip olması.

"Tüm markette %20' yi yakalamamız Firefox için önemli bir kilometre taşı... Birkaç sene önce kimse böyle birşeyi hayal edemezken..." diyor John Lilly. Haklı da...

Evet, kim ne yaparsa yapsın, Microsoft önemli bir yenilik ya da kullanıcılarına daha yakın olduğu bir model ile yeni Internet Explorer geliştirmediği müddetçe -ki duyduklarımıza göre Internet Explorer 8 standartlara tamamen uygun olan bir tarayıcı olarak karşımıza çıkacak- Firefox istikrarlı bir şekilde pazar payını arttırmayı sürdürecektir.

Geçtiğimiz yaz TechReady konferansında Microsoftun patronlarından Ray Ozzie Microsoft adına bazı önemli açılımlarda, gelecekteki software ve internet alanındaki planlarını anlatmıştı. "Google ve Apple ürünleri kullanıcıların büyük ilgisini çekiyor. Microsoft ise Windows ve Office ile stabil bir kar oranına sahip. Microsoft olarak object oriented programlardan vazgeçmemiz imkansız. Fakat Google Apps gibi sadece internet üzerinde kalmayan, Apple ıTunes gibi bağlantı yaptığınızda işinize yarayan programlardan daha ötesini planlıyoruz. Microsoft Cloud Computing' te herşeyi bir adım daha öteye götürecek fakat masaüstü programlarından vazgeçmeden..." diyor.

Tarayıcı pazarlarından bahsederken neden birden Microsoft' a döndüm?

• Webbased oyunlar daha nitelikli hale geliyorlar gün geçtikçe. Ama kimse konsollarından vazgeçemiyor. Ya da PC oyunlarından.
• Çevrenizdeki herkesin webbased maili var ancak POP mailler hala çok popüler.
• Webbased uygulamalar masaüstü uygulamaların kalitelerini yakalamak üzere ama hala masaüstü yazılımlardan vazgeçemiyoruz.

örnekleri çoğaltabiliriz. Ne kadar çoğaltırsak çoğaltalım bu örnekleri, işaret ettikleri tek bir nokta var. Tarayıcılar...

Hatırlarsanız Webkit destekli Safari'nin @font-face desteğinden bahsetmiş, bunun webde istediğimiz yazı tipini kullanabilmemiz için ne kadar önemli bir adım olduğundan söz etmiştim.

Firefox da 3.1 betasıyla artık @font-face desteğini veren tarayıcılardan. Henüz @font-face'in faydaları/zararları tam olarak kesinleşmemiş, bir standarta bağlanmamış olsa da bu tür gelişmeler ileride webde kısıtlamaların daha az olacağına işaret. Ancak yine de Firefox'un yazı tiplerini yumuşak kenarlı göstermemesinden dolayı bu özellikten Safari kadar keyif alıp alamayacağımızı merak ediyorum.

Yeni beta ile gelen bir diğer özellik ise GeoLocationverisi sağlayan Geode eklentisi. Geode basit olarak bir GPS gibi çalışıyor ve sunucuya sizin bulunduğunuz lokasyonun bilgisini gönderiyor, aynen mobil uygulamalarda olduğu gibi.

Geode sayesinde kullandığınız web uygulamaları sizin yerinizi bileceği için size daha anlamlı sonuçlar vermeye çalışacaklar. Yani GeoLocation anlamlı webin bir parçası. Örneğin Google'ın hangi şehirde/mahallede olduğunuzu bilmesi (sanki bilmiyor mu?) ve arama sonuçlarınızı daha da özel hale getirmesi gibi.

Biricik Firefox'umuzun yaratıcısı Mozilla'nın yeni iddiası: bir dil ile webi birbirine bağlıyoruz.

İcadın adı Ubiquity. Ubiquity, Firefox eklentisi olarak çalışan gelişmiş bir uygulama. Şöyle düşünün, birisiyle bir restoranda buluşmak için randevu ayarlamak istiyorsunuz ve bunu e-posta yoluyla yapacaksınız. Yapmanız gereken, x restoranının adını yazmak, adresini yazmak veya yerini gösteren Google Maps sayfasının bağlantısını eklemek ve bunu Google Takvimine kaydedecekseniz takvimin adresini koymak değil mi?

Ubiquity size şöyle bir çözüm sunuyor. E-postaya girdiğiniz adresi seçin ve beni kullanın, böylece ben onun haritadaki yerini bulacağım ve haritayı resim olarak e-postanıza ekleyeceğim. Aynı şey, Google Takviminiz için de geçerli, gerekli kısımları seçiyor, Ubiquity'e bir komut yazıyorsunuz; gersini Ubiquity hallediyor.

Bu, sizin tüm web öğelerini daha etkili bir şekilde birleştirmenizi ve paylaşmanızı sağlıyor. Ubiquity, geliştirilebilir dili sayesinde herhangi bir web sitesine uygulanabiliyor: Tinyurl, Amazon, Wikipedia, Youtube, Digg hatta Twitter.

Eğer Launchy gibi bir uygulama kullandıysanız, Ubiquity aynı mantığın Firefox için uyarlanmış hali diyebilirim. Eğer neden bahsettiğim hakkında fikriniz yoksa; Ubiquity, aynen bir Ms-Dos komut satırı gibi komutlar yazarak tanımlanmış sayısız işlemi anında yapmanızı sağlıyor. Yazarak yapmanın mantığı ise, klavyenin efektif kullanımının, fare kullanımına nazaran daha hızlı olması.

Ubiquity for Firefox from Aza Raskin on Vimeo.

Firefox ile yapabileceklerimiz elbette sadece webde gezinti değil. Bunu hepimiz biliyoruz. Ancak dün rastladığım bir eklenti artık Firefox eklentilerinde sınırların zorlandığını gösteriyor.

Piclens'i hatırlarsınız. Piclens sayesinde Flickr, Facebook gibi web sitelerinde görselleri ve videoları tamamen farklı bir arayüzde üç boyutlu olarak izleyebiliyordunuz.

Pencil isimli eklenti ise Firefox'u neredeyse bir arayüz tasarım uygulamasına dönüştürüyor. Yani, Firefox dahilinde açılan bir pencere içerisinde bir web sitesi arayüzü tasarlayabiliyorsunuz. Tamamen sürükle bırak yöntemlerle çalışan uygulama ile kısa sürede birçok görsel öğenin barındırıldığı sayfalar üretebilmeniz mümkün. Metinler, butonlar, görseller ve hatta form elementleri dahil bir sürü görsel element uygulama tarafından destekleniyor.

Pencil, özellikle aceleyle yetiştirmeniz gereken sunumlarda arayüz akışını hızlıca oluşturmanız gerektiğinde basit ama etkili bir araç olacaktır. Pencil üzerinden oluşturduğunuz ekranları isterseniz PNG formatında kaydetmeniz de mümkün.

Bildiğiniz üzere bugün Firefox 3'ün yayınlanma ve bir rekor girişimini deneme günü. Türkiye saatiyle saat 8 gibi başlayan müthiş pazarlama stratejisi an itibariyle başarısızlık olarak devam ediyor.

Çünkü şuanda Firefox 3'ü indirebileceğiniz sunucular aşırı yoğunluktan ulaşılamaz durumda. spreadfirefox.com/worldrecord ve getfirefox.com adreslerinden indirilebilecek olan Firefox 3 yayına girmesinden yaklaşık 1 saat sonra hala erişilemez durumda. Üstelik bu sadece bizim için değil, dünyada da böyle.

Eğer web sitesini beklemek istemiyorsanız FriendFeed üzerinden Firefox 3 için verilen direkt indirme adreslerini deneyebilirsiniz.

Sizce de Mozilla'nın böyle bir servis yoğunluğunu karşılamak için daha tedbirli olup böylesine bir trafiği karşılayabilecek durumda olması gerekmez miydi?

Hazır mısınız?

Firefox 3 artık beta olmaktan çıkıyor. Çoğu kişinin umursamadan beta sürümünü kullandığı, herkesin merakla beklediği, ne zaman çıkacak dediği Firefox 3, 17 Haziran'da dünya rekorunu kırmak gibi bir istekle stabil bir sürüm indirilmeye hazır olacak. Bakalım Opera fanatiklerini Opera'dan, beni de Safari'den vazgeçirebilecek mi?

Şüphesiz browser savaşlarında en çok yorulanlar web geliştiricileri. Kullanıcıların aksine onlar her platformu düşünmek zorunda. Kodladığımız bir JavaScript Firefox 'da da Internet Explorer gibi çalışıyor mu, yazdığımız CSS 'ler tüm browserlarda aynı görüntüyü veriyor mu gibi bir çok durumda resmen taklalar atmamız gerekiyor.

Genellikle standartlara uygun davransak da, her halükarda browser uyumsuzlukları yaşadığımız oluyor.

İşte bu ve bunun gibi sorunların üstesinden gelmek için madalyonun Firefox tarafında işlerimizi kolaylaştıracak Firefox eklentileri!

Web Developer

En eski web geliştirici eklentisi bu olsa gerek. Web Developer araç kutusuyla; javascript, css, formlar ve daha bir çok şeye müdahale edebiliyor, düzenleyip, kapatabiliyorsunuz. Özellikle yağtığınız sayfalar üzerinde testler yapmanız için en iyi araç.

Html Validator

W3C 'nin html validasyon servisinin Firefox yansısı. Hazırladığınız sayfaların web ile uyumunu gözlemlemek için kullanabileceğiniz bir araç.

Firebug

Firebug, herhangi bir sayfa üzerindeki html elementlerine, css 'e ve javascript 'lere anlık olarak müdahale edebilmenizi sağlıyor. Ayrıca debug işlemlerinizi de çok kolaylaştırıyor.

Screengrab!

İşte favori eklentilerimden birisi. Özellikle web ajanslarında çalışıyorsanız, arada sırada da olsa web sitesinin tüm sayfa görüntüsünü almanız gerekebilir. Ekran alma yöntemiyle bunu defalarca yapıp, birleştirmeniz gerekir. Ancak bu eklenti tüm sayfayı, ne kadar uzun olursa olsun, anında size resim olarak veriyor.

IE Tab

Bir Firefox bağımlısıysanız, Internet Explorer 'ı açmak sizin için çok zor olabilir. Bu aşamada IE Tab, size Firefox üzerinden açtığınız bir tabde sayfanın Internet Explorer 'da nasıl görüneceğini görme imkanı sağlıyor.

Safari View

Internet Explorer 'ı düşünürken, Safari 'yi düşünmemek olmaz tabiki de. Bu eklentiyle sitenizin Safari 'de nasıl göründüğünü test edebilirsiniz.

FireFTP

Ftp programı olarak henüz kendinize bir uygulama seçmediyseniz, FireFTP size Firefox üzerinde bir şans tanıyor.

User Agent Switcher

Bilmeyenler için, bir web sitesine girdiğinizde, browser kimliğiniz sunucuya iletilir, yani Firefox kullanıcısı mısınız, yoksa mobil bir kullanıcı mısınız bunun ayırımını yapmaya yardımcı olur. Bu eklenti sayesinde sunucuyu kandırabiliyorsunuz.

SwitchProxy Tool

Özellikle ülkemizde Internet 'e gelen yasakları düşündüğümüzde proxyler çoğumuzun içli dışlı olduğu uygulamalar. Firefox üzerinden proxylerinizi yönetmek istiyorsanız bu eklentiyi kullanmalısınız.

ColorZilla

Webde gezerken bazı renk temaları gözünüze çok hoş gelir ve arşivlemek istersiniz. Veya grafik programınızdan kaydettiğiniz görselin renkleriyle browserda kullandığınız renkler arasında uyumu yakalayamamışsınızdır. İşte ColorZilla bu noktada yardımınıza koşuyor, Firefox üzerindeki renkleri piksel piksel görmenizi sağlıyor.

My Image Here

Bir web sitesinde reklam görseli nasıl duracak gibi testlerinizde bu eklenti işlerinizi oldukça kolaylaştıracaktır. Bu eklenti, herhangi bir sayfada bulunan görseli başka bir görselle değiştirmenize yarar.

SeoQuake

Arama Motoru Optimizasyonu (SEO), bir çoğumuzun dikkat ettiği ve önemsediği bir konu. Sitenizin arama motoru optimizasyonunu geliştirmek için en iyi araçlardan birisi de bu Firefox eklentisi.

KGen

Bir başka arama motoru optimizasyonu konusu da sayfanızda bulunan anahtar kelimelerdir. Bu eklenti sayfesinde kullanmanız gereken anahtar kelimeleri anında oluşturabilirsiniz.

Extended Copy Menu

Özellikle editörlerin işine yarayacak bu eklenti, herhangi bir sitede bulunan metini daha akıllıca kopyalayabilmenizi sağlıyor. Örneğin bir sayfada seçtiğiniz metini html kodlarıyla kopyalayabiliyorsunuz.

Tamper Data

Bu Firefox eklentisi sayesinde web sitesi üzerinde gelip giden her türlü sorguyu görebilir ve düzenleyebilirsiniz. Özellikle 404 tespiti ve açık yakalama konularında çok başarılı.

HackBar

Bu eklenti, Firefox aracılığıyla sitenizi altyapı açıklarına karşı test edebilirsiniz. Özellikle sql açıkları konusunda olukça başarılı.

SQLite Manager

Firefox eklentileriyle neler yapılabileceğinin bir örneği SQLite Manager. Bu eklentiyle bilgisayarınızdaki SQLite veritabanlarını yönetebiliyor, sql sorguları gönderebiliyorsunuz.

SiberKültür Hangilerini Kullanıyor?

1. IE Tab
2. Tamper Data
3. Screengrab!
4. Firebug
5. Web Developer

tercih ettiğimiz bazı temel Firefox eklentileri. Bunlar sayesinde gerek ajansta, gerekse de kişisel işlerimizde oldukça zaman kazandığımızı söyleyebiliriz.

Peki Siz?

Siz web tasarımı ve geliştirme yaparken hangi eklentileri kullanıyorsunuz? Yorum olarak yazmaktan çekinmeyin!